NEDEN SÜMSÜK?

Bir arkadaşımla toplantı sırasında mesleki şakalar yapıyorduk. Bana siz biyologların Sümsük Kuşuna neden sümsük ismi taktığınızı anlayamıyorum diyerek sitem etti. Bu kadar güzel ve özellikleri itibariyle mükemmel bir kuşa sümsük diye isim verilmesini yadırgamıştı. Hatta hayvanların bizim yeryüzündeki çocuklarımız gibi olduğunu ve onlara güzel isimler verilmesi gerektiğini ve burada en büyük sorumluluğun ise biyologlara ait olduğunu söyledi.

Öyle ya Sümsük Kuşu dediğimiz kuş okyanusa 30-40m kadar yükseklikten torpido gibi 5 m’ye dalıp,  balık tutabilen, kanat açıklığı 1m’ye varan harika bir deniz kuşu. Sümsük kelimesinin Türkçe karşılığı olan “mıymıntı, sünepe, uyuşuk, pısırık, miskin, tembel” sıfatlarının hiçbirisi bu kuşu tanımlamaz.

Doğrusu bu konuda bir fikrim yoktu. Araştırınca da ortaya paylaşmam gerektiğini düşündüğüm bazı tespitler çıktı. Belki aranızda bilenler vardır. Bilimsel terimlere Türkçe karşılık bulurken bazen İngilizce’sinden çevirilerde hatalar olabiliyor. Benim de aklıma ilk bu geldi. Sümsük Kuşu’nun bilimsel adı Morus bassanus. İngilizce adı ise Northern Gannet.  “Gannet” kelimesi ise eski İngilizce bir kelime olan “Ganot” kelimesinden türemiş bu kelimenin Türkçe karşılığı ise “güçlü, eril” demekmiş yani bizim “sümsük” kelimesi buradan gelmiş olamaz. Sonuçta İngilizce adlandırılmasında isim güzel kullanılmış.

Daha sonra araştırmaya devam ederken eski Türkçe lehçelerde bir kelime çıktı karşıma. Sumsuk. Bu kelime yerel halk deyişlerinden bir kelime ve anlamı “yumruk, yumrukla vurma” demekmiş. Kelime bizim kuşa bence daha gerçekci oldu. Sizce de Morus bassanus denize sumsuk gibi inmiyor mu?

Fotoğraf:

Ahmet KARATAŞ